1. Պետական հարկադրանքի նպատակը
Պետական հարկադրանքի հիմնական նպատակը հասարակական կարգի, անվտանգության և արդարության ապահովումն է։ Երբ պետությունը կիրառում է հարկադրանք՝ օրենքի խախտումների կամ անօրինական գործողությունների դեմ, այն հիմնականում ուղղված է երկու բանի՝ կանխարգելում և վերականգնում։
- Կանխարգելում: Պետությունը օրենքի միջոցով սահմանում է հստակ կանոններ և պատժամիջոցներ՝ մարդկանց ստիպելով ենթարկվել այդ օրենքներին: Օրինակ՝ տուգանքները, ազատազրկումը կամ վարչական պատիժները մարդկանց ստիպում են մտածել իրենց գործողությունների հետևանքների մասին։
- Վերականգնում: Եթե որևէ խախտում արդեն տեղի է ունեցել, պետական հարկադրանքի միջոցները օգնում են վերականգնել արդարությունը, օրինակ՝ հանցագործներին պատասխանատվության ենթարկելով կամ վնաս կրած անձանց իրավունքները վերականգնելով։
Հայաստանի պես պետություններում պետական հարկադրանքն անհրաժեշտ է, որպեսզի օրենքի գերակայությունը պահպանվի։ Այն թույլ չի տալիս անիշխանություն կամ կամայականություն, միևնույն ժամանակ պաշտպանում է քաղաքացիների իրավունքները, ապահովում հանրային անվտանգությունը և կայունությունը։ Պետական հարկադրանքի առանցքը օրինականությունն է՝ այն կիրառվում է միայն իրավական հիմքով։
2. Համոզումը՝ որպես պետական իշխանության գործիք
Համոզումը պետական իշխանության իրականացման ավելի մեղմ և արդյունավետ մեթոդներից է։ Ի տարբերություն հարկադրանքի, համոզումը նպատակ ունի քաղաքացիներին գիտակցաբար ենթարկվել պետության որոշումներին և օրենքներին՝ առանց ուժի կիրառման։
Պետությունը համոզման միջոցով կարող է ձևավորել հասարակական կարծիք և վստահություն։ Օրինակ՝
- Կրթական ծրագրեր: Պետությունը դպրոցների և համալսարանների միջոցով կարող է ուսուցանել օրենքների կարևորությունը, ինչպես նաև քաղաքացիների իրավունքներն ու պարտականությունները։
- Հանրային քարոզարշավներ: Հասարակության գիտակցված վարքագիծը ձևավորելու համար իրականացվում են քարոզարշավներ, օրինակ՝ ճանապարհային անվտանգություն ապահովելու, շրջակա միջավայրի պաշտպանության կամ առողջ ապրելակերպի մասին։
- Լրատվամիջոցների ներգրավում: Պետությունը կարող է օգտագործել հեռուստատեսություն, ռադիո և սոցիալական մեդիա՝ քաղաքացիներին իր որոշումների և քաղաքականության մասին տեղեկացնելու ու նրանց համոզելու, որ դրանք իրենց օգտին են։
Համոզման մեթոդը կարևոր է ժողովրդավարական պետությունների համար, քանի որ այն ավելի «բարեկամական» ձև է իշխանությունը կիրառելու։ Երբ մարդիկ հասկանում են օրենքների և պետության որոշումների նպատակը, նրանք ավելի պատրաստակամ են դրանք ընդունելու՝ առանց հարկադրանքի անհրաժեշտության։
Հայաստանում, օրինակ, թափոնների տեսակավորման կամ հարկերի վճարման մշակույթը ձևավորելու նպատակով պետությունը հիմնականում կիրառում է համոզիչ քարոզարշավներ՝ շեշտադրելով դրանց օգտակարությունն ու անհրաժեշտությունը։